د يوه ښار پرمختګ يوازې په نويو سړکونو، پلونو او ودانيو نه اندازه کېږي. تر دې مهمه پوښتنه دا ده: که د دغو ودانيو اوسېدونکي د څښلو پاکې اوبه ونه لري، نو دا ټولې ابادۍ به څه ګټه ولري؟
د کابل د اوبو په اړه په ټولنيزو رسنيو کې خپرې شوې پښتو ليکنې همدا پوښتنه راپورته کړې ده. په ليکنه کې ويل شوي چې په تېرو لسو کلونو کې د ځمکې لاندې اوبو کچه له ۲۵ تر ۳۰ مترو ټيټه شوې او ښايي تر ۲۰۳۰ کال پورې د ښار د اوبو زېرمې له جدي خطر سره مخ شي. دا شمېرې يوازې اوازې نه دي، خو د ۲۰۳۰ کال د وړاندوينې مانا بايد په احتياط وپېژندل شي.
د مرسي کور بنسټ د ۲۰۲۵ کال په اپرېل کې راپور ورکړ چې د کابل د ځمکې لاندې اوبو کچه په يوه لسيزه کې ۲۵ تر ۳۰ مترو راټيټه شوې ده. د راپور له مخې هر کال د طبيعي بيا ډکېدو په پرتله شاوخوا ۴۴ ميليونه مکعب متره زياتې اوبه راايستل کېږي. راپور تر ۱۲۰ زرو ډېرې بېنظمه ژورې څاګانې يادوي او وايي چې نږدې نيمايي برمهيي څاګانې وچې شوې دي. دا د ټول ښار عمومي اټکلونه دي، نه د هرې کوڅې او هرې څاه کره اندازه.
تر ۲۰۳۰ کاله د اوبو د ختمېدو خبره قطعي نېټه نه ده. دا په دې شرط ولاړه وړاندوينه ده چې د اوبو بېحسابه ايستل او ناکافي طبيعي بيا ډکېدل همداسې دوام وکړي. ځينې کورنۍ ښايي تر دې ډېره مخکې اوبو ته لاسرسی له لاسه ورکړي، که څه هم د ځمکې په ژورو کې لا څه اوبه پاتې وي.
د اوبو کيفيت هم ستر ګواښ دی. مرسي کور د فاضله اوبو، ارسنيک او نايټريټ له امله د ځمکې لاندې اوبو د پراخې ککړتيا خبرداری ورکړی او ځينې اټکلونه تر ۸۰ سلنې پورې رسېږي. دا سلنه په هره سيمه کې يو شان نه ده، خو ښيي چې د اوبو شتهوالی د څښلو د خونديتوب ضمانت نه دی.
د نفوس زياتوالی، بېکنټروله څاګانې، وچکالي، د واورې او باران د نظام بدلون او د خاورې پر ځای د کانکريټو ډېرېدل د بحران مهم لاملونه دي. کله چې باراني اوبه ځمکې ته د ننوتو پر ځای په ويالو کې روانې شي، د سبا لپاره زېرمې هم کمېږي.
ايا له دې امله د سړکونو جوړول ناسم دي؟ نه. سړکونه، روغتونونه، کورونه او د اوبو ايستلو شبکې ټولې اړينې دي. ستونزه د لومړيتوبونو او پلان ده. نوې استوګنيزې سيمې بايد د پاکو اوبو له دوامداره سرچينې، د فاضله اوبو له خوندي مديريت او د ځمکې لاندې اوبو د اغېزو له ارزونې پرته پراختيا ونه مومي.
دا هم سمه نه ده چې هېڅ کار نه کېږي. د افغانستان د اوبو او انرژۍ وزارت د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر په ۳۰مه د کاپيسا له صياد سيمې کابل او نوي کابل ته د اوبو د لېږد پروژې تخنيکي څېړنې، سروې او ډيزاين پيل کړل. وزارت وايي، وړانديز شوې پروژه به په کال کې ۱۲۶ ميليونه مکعب متره اوبه ولېږدوي او له اوو ميليونو زياتو خلکو ته به ګټه ورسوي. خو يوازې د څېړنو او ډيزاين لپاره شاوخوا ۱۸ مياشتې ټاکل شوې دي. نو د پروژې اعلان د نن ورځې واقعي اوبو رسولو معنا نه لري؛ د اوبو د سرچينې چاپېريالي او ټولنيزې اغېزې هم بايد وارزول شي.
کابل د پايلو پر بنسټ بيړني پلان ته اړتيا لري. سترې سوداګريزې او صنعتي څاګانې دې ثبت او د اوبو ايستل دې اندازه شي. د بېحده راايستلو مخنيوی مهم دی، خو بېوزلې کورنۍ بايد له بديلو سرچينو پرته له اوبو محرومې نه شي.
له دې سره سم، د باران او موسمي جريانونو د پاکو اوبو په مرسته د ځمکې لاندې زېرمو بيا ډکول، د نلليکو او تصفيې پراخول، او د ککړو اوبو له تصفيې وروسته په مناسبو برخو کې بيا کارول اړين دي. د پنجشېر د اوبو لېږد او شاه توت په څېر پروژې دې د لګښت، چاپېريال او د کورونو تر کچې د رسولو له اړخه په يوه ګډ پلان کې وارزول شي.
تر ټولو مهمه دا ده چې د هرې ناحيې د اوبو کچه، کيفيت، د ايستلو اندازه، بودجه او د پروژو پرمختګ په منظمه توګه خلکو ته څرګند شي. يو بند يا يو نوی ژور څاه د کابل ټول بحران نه شي حل کولای. د اوبو د غوښتنې کمول، د زېرمو ساتنه او دوامداره نوې رسونه بايد يوځای پر مخ ولاړ شي.
د کابل خلک حق لري وپوښتي چې لس کاله وروسته به يې په کورونو کې پاکې اوبه وي که نه. د ښار د پرمختګ اصلي معيار همدا دی، نه يوازې د نويو سړکونو اوږدوالی.